Avtomobil sığortası sıxılır
Bu ilin yeddi ayında könüllü avtomobil sığortasında yığılan haqlar cəmi 1,2 faiz artıb, ödənilən zərərlər isə 28,7 faiz. Zərər əmsalı 54,8 faizə çatıb və səkkiz il davam edən zolaqdan çıxıb. Bunun sığorta şirkəti, maşın sahibi və avtokredit verən bank üçün ayrıca nə demək olduğunu aşağıda yazmışıq.
Zərər əmsalı burada eyni dövrdə ödənilən zərərlərin yığılan haqlara nisbətidir. Bu, sadə ölçüdür, içində ehtiyatlar, hələ bildirilməmiş hadisələr və inzibati xərclər yoxdur. Mərkəzi Bank cədvəli operativ məlumat kimi qeyd edir.
Aşağıdakı iki sətir bütün araşdırmanın özəyidir, çünki portfel böyümür, ondan çıxan pul isə sürətlə böyüyür.
| Göstərici | 2025 | 2026 | Dəyişmə |
|---|---|---|---|
| Yığılan haqlar | 40 442 | 40 936 | +1,2% |
| Ödənilən zərərlər | 17 442 | 22 451 | +28,7% |
| Zərər əmsalı | 43,1% | 54,8% | +11,7 bənd |
2025-ci ilin əmsalı saxlanılsaydı, sektor yeddi ayda 4 796 min manat az ödəyərdi. Müqayisə üçün, bütün ölkənin illik KASKO hovuzu 2025-də 78 626 min manat olub.
2018-dən 2025-ə qədər yanvar-iyul zərər əmsalı 31,6 ilə 43,1 faiz arasında qapalı qalıb və bir dəfə də oradan çıxmayıb. Bunu görünməmiş adlandırmaq düzgün olmazdı, çünki 2017-də göstərici 53,8 faiz idi. Amma o vaxt portfel üç dəfə kiçik idi, yəni 12 230 min manat, indi 40 936.
Tarif islahatı 16 iyun 2026-da tətbiq olunub, kumulyativ rəqəmi aylara bölsək isə pisləşmənin ondan xeyli əvvəl başladığı görünür, çünki fevralda əmsal iki dəfəyə yaxın fərqlə ayrılır.
Bütün bazarın zərər əmsalı bu il 56,4 faizdən 66,7 faizə qalxıb və sektor böhranı kimi oxunur, halbuki artımın demək olar hamısı bir sinifdən gəlir. Həyatın yaşam sığortası yığım məhsuludur, oradakı ödənişlər isə zərər yox, vaxtı çatmış müqavilələrdir, ona görə onu çıxaranda mənzərə dəyişir.
| Sinif | 2025 | 2026 |
|---|---|---|
| Bütün bazar | 56,4% | 66,7% |
| Həyatın yaşam sığortası | 82,6% | 96,1% |
| Bazar, yaşam sığortası çıxılmaqla | 32,6% | 36,5% |
| Könüllü qeyri-həyat | 31,2% | 29,4% |
| KASKO | 43,1% | 54,8% |
Könüllü qeyri-həyat sığortasının əslində yaxşılaşması göstərir ki, problem bazarın hər yerində yox, avtomobildədir.
İcbari avtomobil sığortasında əmsal 81,3 faizdir və bu, yüksək olsa da qeyri-adi deyil, çünki 2022-də 86,0 olub. Bu xətti könüllüdən ayıran şey qiymət alətinin olmamasıdır, çünki qanun icbari mükafata endirim və əlavə tətbiqini qadağan edir, müqavilə bağlamaqdan imtinanı da qadağan edir, tarifi isə tənzimləyici müəyyən edir.
| İl | Haqlar | Ödənişlər | Zərər əmsalı |
|---|---|---|---|
| 2021 | 56 558 | 38 422 | 67,9% |
| 2022 | 59 150 | 50 846 | 86,0% |
| 2023 | 92 644 | 56 655 | 61,2% |
| 2024 | 95 962 | 67 439 | 70,3% |
| 2025 | 101 795 | 75 427 | 74,1% |
| 2026 | 111 394 | 90 514 | 81,3% |
Yanvardan iyula qədər yığılan haqlar 40 442-dən 40 936 min manata, yəni bir faizdən bir az çox qalxıb, ödənişlər isə 17 442-dən 22 451-ə, yəni iyirmi doqquz faiz artıb. Bir məhsulun xərci qalxıb, qiyməti isə yerində qalıbsa, məsələ ya qiymətqoymada, ya da kimə satıldığındadır.
Səkkiz il ərzində əmsal dar bir aralıqda qalmışdı, çünki bahalı il ucuz illə əvəzlənir, orta hesab isə yerində dururdu. 2026 həmin tarazlığı pozan ilk ildir. Müqayisə üçün 2017 də yüksək olub, amma o vaxtkı portfel bugünkünün üçdə biri idi və bir neçə iri hadisə bütün ili tərpədə bilirdi.
Aylıq bölgüdə fevral ayı 37,9-dan 68,7-yə qalxır, tarif islahatı isə dörd ay sonra, 16 iyunda tətbiq olunub, deməli pisləşməni islahat başlatmayıb. İslahatın sonrakı aylara nə etdiyi isə ayrıca sualdır və bu data ilə cavablandırıla bilməz.
Bazarın ümumi rəqəmi bu il on bənd artıb, artımın demək olar hamısı isə həyatın yaşam sığortasından gəlir, çünki orada yığım müqavilələrinin vaxtı çatır və pul sahibinə qaytarılır. Bunu zərərlə eyni cədvəldə saymaq mənzərəni pozur, ona görə yaşam sığortası çıxarılanda bazar 36,5 faizə enir və könüllü qeyri-həyatın yaxşılaşdığı görünür.
İcbari avtomobil sığortasında əmsal 81,3 faizdir və bu, yüksək olsa da sıçrayış deyil, çünki 2022-də 86,0 olub. Bu xətti könüllüdən ayıran cəhət odur ki, şirkətin əlində qiymət aləti yoxdur, çünki qanun icbari mükafata endirim və əlavə tətbiqini qadağan edir, müqavilə bağlamaqdan imtinanı da qadağan edir, tarifi isə tənzimləyici müəyyən edir.
Sabah səhər tətbiq edilə bilən nəticə kimin oxuduğundan asılı olaraq dəyişir.
Bazar rəqəmi sizin rəqəminiz deyil, amma sual eynidir.
Qiymətin niyə tərpəndiyini anlamaq üçün kontekst.
Avtokredit portfelinizin arxasında duran sığorta bahalaşır.
Qiymət proqnozu vermirik, amma təzyiqin rəqəmini veririk. 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında könüllü avtomobil sığortasında yığılan haqlar bir faiz, ödənilən zərərlər isə iyirmi doqquz faiz artıb, zərər əmsalı 54,8 faizə çatıb. Bu, 2017-ci ildən bəri ən yüksək göstəricidir və səkkiz il davam edən 31,6-43,1 zolağından kənardadır. Portfel belə sıxılanda şirkətin qarşısında adətən üç yol qalır, yəni tarifi qaldırmaq, şərtləri sərtləşdirmək və ya zərəri idarə etmək.
Könüllü avtomobil sığortasında zərər əmsalı 2025-ci ilin eyni dövründə 43,1 faiz idi, 2026-da 54,8 faizə qalxıb. Artımın səbəbi satışın dayanması deyil, ödənişlərin sürətlənməsidir, çünki haqlar demək olar yerində qalıb. Rəqəmlər Mərkəzi Bankın 2017-ci ilə qədər gedən aylıq seriyasından götürülüb.
Eyni dövrdə ödənilən zərərlərin yığılan haqlara nisbəti. Bu, sadə ölçüdür, içində ehtiyatlar, hələ bildirilməmiş hadisələr və inzibati xərclər yoxdur. Mərkəzi Bank özü də cədvəli operativ məlumat kimi qeyd edir.
Mərkəzi Bankın sığorta sinifləri üzrə 6.2 nömrəli cədvəlindən. Fayl 2017-ci ildən bəri aylıq seriyanı saxlayır və hər göstərici bizim tərəfimizdən yenidən hesablanıb.
Bunu açıq datadan bilmək mümkün deyil. Mərkəzi Bank şirkət üzrə cəmi bir cədvəldə, sinif üzrə cəmi başqa cədvəldə verir, kəsişmə isə heç bir faylda yoxdur. Ona görə burada heç bir şirkət adlandırılmır.
Bilmirik. Statistika Komitəsinin yol-nəqliyyat seriyası 2024-cü ildə bitir və orada 2023-dən 2024-ə düşüş cəmi 1,9 faizdir. 2026 üçün açıq rəqəm yoxdur, ona görə bu barədə iddia etmirik.
Bu səhifə bazar mənzərəsidir və açıq datadan qurulub. Şirkət səviyyəsində eyni sual açıq mənbədən cavablandırıla bilmir, çünki lazım olan kəsim dərc olunmur. Sizin öz datanızla isə zərərin kitabın hansı hissəsindən gəldiyini, hansı kohortun bahalı çıxdığını və qiymətin harada geri qaldığını göstərmək olar. Qısa görüşdə nədən başlamağın məntiqli olduğunu deyə bilərik.