İstifadəçi təcrübəsi 27 dəqiqə

İstifadəçi təcrübəsinin (UX) mərhələləri

İstifadəçi təcrübəsinin (UX) mərhələləri

Bundan öncəki bloq yazılarımızda istifadəçi təcrübəsinin nə olduğu, nə üçün istifadə olunduğu, yaxşı istifadəçi təcrübəsinin vacibliyi və üstünlükləri haqqında danışmışdıq. Fikrimizcə, artıq UX-in nə olduğu bloqları oxumuş hərkəsə məlumdur. Amma gəlin yenə də qısa formada yada salaq. 

İstifadəçi təcrübəsi – ərsəyə gələn rəqəmsal və ya fiziki hər bir məhsulla onu istifadə edən insanlar arasındaki qarşılıqlı əlaqədir. “İstifadəçi Təcrübəsi” yerinə əsasən ingilis dilində “user experience” sözünün qısalması olan “UX”dən də istifadə edilir. Qısaca, UX dizaynerlərin vəzifəsi istifadəçi ilə məhsul arasındaki qarşılıqlı əlaqəni mümkün qədər yaxşı təcrübəyə çevirib məhsulu istifadəçilərə sevdirməkdir. 

Qeyd etdiyimiz kimi, istifadəçilərdə müsbət fikir oyatmağın yolları barədə nümunələr çəksək də, ümumiyyətlə, UX dizaynerlərin bu prosesə tam olaraq haradan başlayaraq, nəyi necə etdiyindən sistemli formada danışmamışdıq. Ona görə də haqlı olaraq sizin ağlınızda “Bəs bütün bunları necə edirlər?”, “Bu proses harada başlayır?”, “Nəyi nədən sonra etmək lazımdır?” Və s. Tipli suallar ola bilər. Gəlin bu suallara cavab axtarmaq üçün UX prosesi ilə yaxından tanış olaq. 

 

UX prosesi harada başlayır? 

Əslində, UX prosesinin başlama nöqtəsi hər proyektə, məhsulun hansı nöqtədə olduğuna, nəyə ehtiyacı olduğuna və s. kimi amillərə görə fərqlilik göstərə bilər. Qarışıqlıq olmaması, bütün prosesin hamıya aydın olması üçün fikir halında olan bir məhsulu əsas götürəcəyik. Belə düşünək ki, məhsulumuz hələ bizim ağlımızdaki ideyamızdır və onu həyata keçirtmək istəyirik. Deməli, artıq UX prosesi elə tam da burada başlayıb. Çünki ideyalar əsasən həyatı asanlaşdırmaq, problemləri həll etmək üçün yaranır. 

Ola bilər ki, əslində sizin də problemlərin həlli üçün çoxlu ideyalarınız var, amma onları necə reallaşdıracağınızı və ya haradan başlayacağınızı bilmirsiniz. O zaman ideyanın yaranma yoluna qısa bir nəzər yetirək.

İdeyanın yaranmasına gedən yol 

Tutaq ki, dostlarınızla restoranda görüşmüsünüz və dostlarınızdan biri 2 gün əvvəl restoranla danışaraq əyləşdiyiniz masanı rezerv edən şəxsdir. Söhbət zamanı bu təcrübəsi ilə bağlı gileylənməyə başlayır. Rezervasiya prosesinin uzunluğundan, istədiyi masanı seçə bilmədiyindən, restoranda siqaret çəkilib-çəkilmədiyini öyrənə bilməməyindən, menyu qiymətlərini görə bilmədiyindən, maşını saxlamaq üçün dayanacaq tapmaq məsələsində çəkdiyi əziyyətdən və digər bütün problemlərindən hərkəsə gileylənib, axırda da “bunları kaş daha rahat həll etmək olardı” cümləsi ilə sözünü bitirir. Bu an sizin başınızın üzərində balaca bir lampa yanır :D Düşünürsüz ki, “görəsən bir platforma olsa, hər restoran öz profilində bu məlumatları paylaşsa və biz də oradan rezerv edə bilsək, necə olardı?” O zaman təbriklər! Çünki sizin artıq restoranlar üçün rezervasiyanı asanlaşdıracaq məhsul yaratmaq ideyanız var. 

 

 


Aha, əla! Artıq ağlımıza problem və onun həlli üçün ideya da olduğuna görə UX prosesinin hansı mərhələlərdən keçdiyinə baxaq.

 

UX mərhələləri hansılardır?

Qeyd etdiyimiz kimi, bu mərhələlər proyektdən asılı olaraq ardıcıllıqda fərqlilik göstərə bilər, amma nümunəmizdə də olduğu kimi sıfırdan məhsul yaradan zaman keçməli olduğumuz mərhələlər aşağıdakılardır: 

 

  1. Araşdırma

  2. Araşdırma nəticələrinin analizi

  3. Həll yolları axtarmaq

  4. Dizayn şablonları çıxartmaq

  5. İstifadəyə yararlılıq testi

  6. Dizayn prosesinə başlamaq

  7. Məhsulu istifadəyə vermək

 

Qeyd olunan mərhələlərin hər biri uğurlu istifadəçi təcrübəsinə gedən yolda çox əhəmiyyətlidir. Buna görə də heç bir mərhələyə ötəri yanaşmadan və üzərində ciddi düşünüb, vaxt sərf etmək məhsulun uğurlu alınmasında çox önəm daşıyır.

 

I Mərhələ: Araşdırma

Araşdırma istisnasız hər məhsulun ərsəyə gəlməsinə gedən yolda ən önəmli mərhələ hesab olunur. Çünki araşdırma etmədən hazırlanan məhsulun uğursuzluq ehtimalı çox yüksəkdir. Soruşsanız ki: “Niyə araşdırma birinci mərhələdir?”,  bizim bu suala cavabımız: “Araşdırmadan qabaq dizayn edib sonra araşdırmağa başlasaq, hazırlanmış dizayn təmamilə dəyişə bilər, bu isə vaxt və sərmaye itkisi deməkdir” olar. 

Əgər biz sadəcə öz zövqümüz, istəklərimizə uyğun olaraq heç bir araşdırma etmədən birbaşa dizayn prosesinə keçib məhsul ərsəyə gətirsək, bunun geniş istifadəçi kütləsi tərəfindən istifadə olunma ehtimalını öz əllərimizlə aşağı salmış olarıq. 

Araşdırma etmək bizə düzgün istifadəçi kütləsi, onların davranışları, istəkləri, ehtiyacları, hədəfləri haqqında istədiyimiz məlumatları əldə etməyimizdə yardımçı olur. Buna görə də araşdırma mərhələsi hər UX prosesinin təməli hesab edilir. 

 

UXfortheMasses”in təsisçisi, araşdırmaçı-dizayner Neil Turnerin də qeyd etdiyi kimi:

“Düzgün istifadəçi araşdırması yaxşı istifadəçi təcrübəsinin açarıdır. Düzgün istifadəçi araşdırılması etmədən edilmiş dizayn möhkəm olmayan təməl üzərində tikilmiş binaya bənzəyir - bir müddət sonra parçalanıb, sonda tamamilə dağıla bilər”.

Araşdırmalar özləri də fərqli methodlarla həyata keçirilir və hər bir method UX prosesi zamanı istifadəçiləri və onların davranışlarını, bu davranışların məhsulda olan əksini başa düşməyimizdə çox kömək edirlər. 

 


Araşdırma üsulları  

Hər araşdırma üsulunun müxtəlif məqsəd və vəzifələri var. Haqqında  danışacağımız araşdırma üsulları: 

 

  • Keyfiyyət və Kəmiyyət

  • Davranış və Münasibət

  • Yaradıcı və Qiymətləndirici 

 

Keyfiyyət və Kəmiyyət

Bütün araşdırma üsulları ya kəmiyyət, ya da keyfiyyətə əsaslanır. Keyfiyyət istifadəçilərin səbəbləri, motivasiyaları və davranışlarını əhatə edir və istifadəçi araşdırmalarından çıxan nəticələrin analizindən ibarətdir.

Kəmiyyət isə araşdırma nümunələri, sahələri və əhəmiyyətindən alınan nəticələrin analiz edilməsini əhatə edir. Bu nəticələrə statistikaları, yəni daha çox hesablama tələb edən prosesləri aid etmək olar. Məsələn: Növbəti 3 ay müddətində məhsulun gəlirinin hesablanılması.

 

Davranış və Münasibət

Münasibət araşdırması dedikdə istifadəçilərin münasibətlərini, qavrayışlarını və inanclarını anlamaq başa düşülə bilər. Münasibət araşdırması istifadəçilərin hansı davranışı niyə etdiyini anlamaq, onların məhsula, xidmətə dair hissləri, nəyə üstünlük verdikləri və ya qavrayışları barədə tez-tez sorğular keçirtməkdən ibarətdir.

Davranış araşdırması isə istifadəçilərin etmək istədiklərindən daha çox həqiqətən nə etdiklərinə fokuslanır. Bu tip araşdırmalarda daha çox istifadəçi davranışlarını başa düşmək üçün istifadəyə yararlılıq testi, göz izləmək (xüsusi cihazlar və rəqəmsal alətlər vasitəsilə istifadəçilərin gözlərini canlı-canlı izləyib, sayt kimi rəqəmsal məshulların hansı hissələrində daha çox vaxt keçirtdiklərini və nələrə fokuslandıqlarını ölçməkdən ibarətdir), istifadəçilərin sayt daxilində ən çox vaxt keçirtdikləri nöqtələrin analizi (“Hotjar” kimi alətlər istifadə olunaraq istifadəçilərin sayt daxilində ən çox gəzdiyi sahələrin xəritəsinin çlxardılması prosesidir) kimi müşahidə üsullarına əsaslanır.

 

Yaradıcı və Qiymətləndirici

Yaradıcı araşdırma dizayn prosesini gücləndirmək üçün yeni ideyalar, konsepsiyalar və anlayışlar yaratmaqdan ibarətdir. Bu üsulda istifadəçi qrupları ilə dizayn və araşdırma yolları ilə daha interaktiv araşdırma prosesi yaradıb, nəticədə istifadəçilərə daha çox xitab edən həllər tapmaq mümkündür. 

Qiymətləndirici araşdırma üsulunda isə mövcud dizaynların və ya prototiplərin istifadəyə yararlılığı, güclü və zəif tərəfləri, effektivliyi və ümumi keyfiyyəti qiymətləndirilir.

Araşdırma mərhələlərini öyrəndikdən sonra ağlınızda yeni suallar yaranmağa başladığını təxmin edə bilirik. Yəqin: “Biz tam olaraq nəyi araşdırmalıyıq?”, “Araşdırma necə edilməlidir?”, “Araşdırma etməyə haradan başlamaq lazımdır?” və s. kimi suallar barədə düşünürsünüz. Deməli, düz yoldasınız! Çünki bu tip suallar UX prosesini başa düşmək üçün çox önəmlidir. Elə isə sualları cavablayaq.

 

Tam olaraq nəyi araşdırmalıyıq?

Məhsulumuzun uğuruna gedən yolda etməli olduğumuz ilk araşdırmalar İstifadəçi araşdırması və Bazar araşdırmasıdır. 

İstifadəçi araşdırması 

Məhsulun potensial istifadəçilərini araşdırmaq üçün ilk öncə məhsulun həll edəcəyi problemdən şikayətlənən insanları tapmaq lazımdır. Bu insanlar kimlər olabilər? Adətən araşdırmalı olduğumuz istifadəçi kütləsini tapmaq üçün çox da uzaqlara baxmağa ehtiyac qalmır. Bu istifadəçilər elə bizim dostlarımız, tanışlarımız, qohumlarımız da ola bilər. 

Təbii ki, nə qədər çox insan arasında araşdırma aparsaq, o qədər dəqiqə yaxın nəticələr alarıq. Amma yadda saxlamaq lazımdır ki, heç bir məhsul bütün istifadəçiləri məmnun etmək potensialında deyil. Ona görə də mükəmməl məhsul yox, istifadəçilərin arzuladığı məhsul bizim əsas hədəfimiz olmalıdır. 

 



Araşdırma necə aparılmalıdır?

İstifadəçilər arasında araşdırma etmək üçün müxtəlif vasitələrdən yararlana bilərik. Bunlara forumlar, onlayn sorğular, üz-üzə sorğular, müsahibələr, hətta sosial media, “App store” və ya “Google play” şərhləri belə olabilər. Bu vasitələrdən ən az birindən və ya eyni anda bir neçəsindən istifadə edə bilərik. Bizim tövsiyəmiz mümkün olduqca çox şaxəli araşdırma etməkdir. Ona görə də bacardığımız qədər çox vasitədən istifadə edərək araşdırma etmək uğurlu araşdırma nəticələri doğuracaqdır. 

İstifadəçilər arasında araşdırma etmək üçün ən rahat üsul olan forum və ya sorğuları yaratmaq üçün internetdə fərqli alətlər mövcuddur. Bu alətlər arasında ən əl çatanı və heç bir ödəniş etmədən rahat istifadə edə biləcəyiniz vasitə “Google forms”dur. Ancaq büdcəniz əl verirsə, “Survey Monkey” və “Maze” kimi ödənişli, premium versiyada daha yaxşı işləyən alətlərdən də istifadə edə bilərsiniz.

 

 

Bu şəkil isə Maze-də yerləşdirilmiş araşdırma suallarına gələn cavabların qısa bir görüntüsüdür. Göründüyü kim,i istifadəçilərlə 2-ci sual kimi ekran görüntüsü paylaşılaraq onlardan bu ekranda qaranlıq qalan detalları bölüşməkləri istənilib və 30 istifadəçinin cavabı da anonim şəkildə əks olunub. 

 

Araşdırma etməyə haradan başlamaq lazımdır?

Araşdırma ediriksə, istənilən halda atılmalı ilk addım istifadəçilərə hansı sualları verməli olduğumuzu bilməkdir. Beləliklə, onlardan düzgün və bizə lazım olan məlumatı ala bilərik. Buna görə də sorğu yaratmazdan əvvəl sorğuda istifadə ediləcək sualları seçmək lazımdır. Seçilən suallar istifadəçiləri heç bir cavaba yönləndirməməlidir. Sorğularda çoxluqla istifadə olunan açıq tipli sualların da səbəb məhz budur. Nümunə ilə izah edək. Məsələn, istifadəçilərə belə bir sual versək və aşağıda variantlar qeyd etsək:

 

Ən sevdiyiniz rəng hansıdır? 

 

A) Sarı 

B) Göy 

C) Qara

 

İstifadəçilər ən sevdikləri rəng bu variantlar arasında olmasa belə, məcburiyyət qarşısında qalıb hər hansı bir variantı seçməli olacaqlar. Bəs bu sorğunun nəticəsi nə qədər düzgün olar? Bizcə, bu sorğu nəticələrinin düzgünlük faizi olduqca aşağı olacaq. Amma bənzər sorğunu istifadəçilərin qarşısına variantsız, yəni açıq çıxaran zaman öz düşüncələrini məcburiyyət qarşısında qalmadan qeyd edəcəklər. 

Daha aydın anlaşılması üçün istifadəçi araşdırması prosesini yuxarıda qeyd etdiyimiz restoranlar üçün reservasiya tətbiqi ideyası üzərindən nümunə gətirərək izah edək. Belə ki, ilk edəcəyimiz addım restoranlarda rezervasiya prosesi barədə ətrafımızda ən çox gileylənən insanlarla söhbət etmək olacaq. Ətrafınızdaki insanlara ideyanızı açıqlamaq məcburiyyətində belə deyilsiniz. Sadəcə olaraq onların dərdinə qulaq asın. Artıq bu şikayətləri özümüzdə qeyd etdikdən sonra keçirəcəyimiz sorğularda hansı suallardan istifadə edəcəyimizi biləcəyik. Suallar bu tipli olabilər: “Rezervasiya edərkən qarşılaşdığınız çətinliklər hansılardır?”, “ Rezervasiya prosesini necə sürətləndirmək olar?” və s. Növbəti addımımız isə bu suallardan ibarət bir sorğu yaradıb onu sosial media hesablarımızda, dostlarımızla və bacardığımız qədər çox insanla paylaşıb məlumat əldə etməkdir. 

 

İstifadəçi araşdırması barədə məlumatlandığımıza görə artıq məhsulumuzun Bazar araşdırmasını necə edəcəyimizi öyrənə bilərik

 

Bazar araşdırması

İlk öncə bazar deyəndə nə nəzərə tutduğumuzu izah edək. Bazar dedikdə hər məhsulun rəqibləri və ya potensial rəqibləri (bənzər məhsullar), onların biznes gəlirləri, strategiyaları və s. kimi statistikaya əsaslanan araşdırmalar nəzərdə tutulur. Narahat olmayın, heç kəs UX dizaynerlərdən statistik hesabat hazırlamağını tələb etmir. UX dizayner sadəcə bazardakı digər eyni və ya oxşar məhsulların müsbət və mənfilərini araşdırıb özündə qeyd edir. Qısaca desək, məhsulun rəqiblərini analiz edir.

 

Bazar araşdırması etməyə haradan başlamaq lazımdır?

Əslində sizin məhsulunuzun eynisi və ya oxşarları, yəni rəqib məhsullar hal-hazırda istifadəçilər tərəfindən istifadə edilirsə, təlaşlanmağa heç bir əsas yoxdur. Çünki bu məhsulların araşdırılması zaman çıxan nəticələr sizin üçün xəzinə hesab oluna bilər. Necə? İzah edək.

Əgər hazırda sizin ideyanızın eynisi məhsul halında istifadə olunur, amma yenə də istifadəçilər bundan narazıdırsa, bazar araşdırmamız üçün bundan böyük xəzinə yoxdur. Çünki bu, mövcud məhsuldan daha yaxşı UX-ə malik məhsul ilə bazara çıxıb, mövcud məhsulun istifadəçilərini qazana bilməyimiz üçün şansdır. 

 

 

Rəqib məhsulları necə araşdıraq?

İlk öncə “App store”, “Google Play” kimi platformalara daxil olub rəqib sayıla biləcək bütün tətbiqləri taparaq telefonumuza yükləyirik. Bir müddət bu tətbiqləri istifadə edərək həm dizayn, həm də istifadəçi rahatlığı barədə diqqətimizi çəkən mənfi və müsbət tərəfləri qeyd edirik. 

Bununla yanaşı rəqib tətbiqləri istifadə edən istifadəçilərin rəylərini də fərqli platformalarda tapıb oxuyuruq və ən çox narazı qalınan məqamları yenə də özümüzdə qeyd edirik. 

Bu qədər informasiya bizi tətmin etmirsə, ideyamıza ən yaxın digər məhsulların tətbiqlərini, saytlarını və s. incələyib bütün bu məlumatları da yenə özümüzdə qeyd edirik. 

Bütün bunlar qısaca məhsulun müxtəlif aspektlərdən performasını ölçmək üçün istifadə edilir və “Bençmark” adlanır. Rəqibləri analiz etmək və anlamaq bazarda onlardan bir addım öndə ola bilmək üçün çox önəmlidir. Bençmark prosesi özlüyündə çox dərin olsa da, UX dizaynerlər əsasən bu araşdırmanı məhsulun istifadəyə yararlılığını analiz etmək və gələcək planını qurmaq üçün istifadə edirlər.

 

Bençmark necə edilir?

Çoxsaylı məlumat aldıqda kağıza da qeyd edə bilərsiniz, amma bizim fikrimizcə, kağız yerinə onlayn alətlər daha rahat olar. Bu tipli alətlərə “Miro” və “Figjam”ı misal çəkə bilərik. Hər ikisinin istifadəsi olduqca rahatdır və xüsusi bilik tələb etmir. Bu alətlər həm informasiya itkisinin qarşısını alır, həm də bütün araşdırmanı bir yerdə görməyimizə kömək olur. 

 

Bençmarka ən sadə misal kimi aşağıdaki şəkili göstərə bilərik.





Burada “Monito” adında onlayn pul köçürməsi həyata keçirən məhsulunun Bençmarkı əks olunub. Şəkildən də göründüyü kimi, 10 fərqli məhsulun 10 fərqli aspektdən analizi edilərək 10 ballıq şkalada nömrələnib. Hər bir bal fərqli rənglərlə pisdən yaxşıya doğru qeyd olunub. Artıq buradan hansı məhsulların nədə geridə qaldığını, hansıların isə çox yaxşı UX-ə sahib olduğunu görmək mümkündür. Beləcə onlayn pul köçürməsi üçün məhsul yaradılarkən nələrə diqqət edildiyi, nələrdən qaçıldığı və nəyin daha yaxşısının edildiyini aydın şəkildə görmək mümkündür.

 

Qayıdaq rezervasiya tətbiqi ideyamıza və biznes araşdırmasını rezervasiya tətbiqi ideyamızda necə reallışdıracağımıza baxaq. Bizim etməli olduğumuz ilk addım hal-hazırda məhsulu istifadəyə verməyi düşündüyümüz ölkədə istifadə edilən eyni və ya oxşar məhsulları tapmaqdır. Əgər belə məhsullar yoxdursa, oxşar və ya istifadəçi istəkləri aşağı-yuxarı eyni olan ölkələrə nəzər yetirmək olar. Məsələn: Azərbaycanda olmayan məhsulları araşdırmaq üçün Türkiyə bazarına nəzər yetirə bilərik. 

 

Məhsulları tapdıqdan sonra həm tətbiqdən istifadə edən adamlarla tətbiq barədə söhbət etməli, həm də özümüz istifadə etməyə başlamalıyıq. Beləliklə, məhsulların tətbiqinə ilk daxil olunan andan etibarən keçilən hər addımı müsbət və mənfisi ilə qeyd edə biləcəyik. Bu prosesin adı “İstifadəçi xəritəsi” və ya “User map” yaratmaq adlanır. İstifadəçi xəritələri istifadəçinin keçdiyi hər addımı və bu addımda yaşadığı təcrübəni təsvir edir.

 


Bençmark etdikdən və xəritə çıxartdıqdan sonra əlimizdə potensial istifadəçilərin və məhsulumuzu istifadəyə vermək istədiyimiz bazarın geniş araşdırması olacaq. Beləliklə, ikinci mərhələyə keçə bilərik.

II Mərhələ: Araşdırma nəticələrinin analizi

Araşdırma nəticələri toplamaq qədər, bu nəticələri düzgün analiz etmək də vacibdir. Əvvəlcə istifadəçilərə verdiyimiz suallara verilən cavablara əsasən istifadəçiləri analiz edib bir neçə qrupa ayırmalı və “User persona”, yəni istifadəçi personası çıxartmalıyıq.

 

 

İstifadəçi personası nədir?

İstifadəçi personası, istifadəçilərin arasında araşdırma etdiyimiz zaman yekunda çıxan nəticələrin analizindən əldə etdiyimiz ortalama potensial istifadəçimizdir. Persona, məhsulumuzun əslində necə bir istifadəçiyə sahib olduğunu və ya olacağını bizə göstərir. Bu istifadəçiyə əsasən edilən dizayn bütün istifadəçilərin sevəcəyi dizayn hesab edilir və dizaynerlərin UX prosesini rahatlaşdırmaq üçün istifadə etdiyi üsullardan biridir.

Əsasən hər məhsulun araşdırma nəticəsindən 1 persona çıxarılır amma yenə də məhsula və istifadəçi çeşidliliyinə əsasən birdən çox persona da çıxarıla bilər. Bu prosesi misal çəkərək izah edək. Rahat olması üçün cəmi 1 persona yaradaq.

Düşünək ki, 20 nəfər arasında araşdırma etmişik. Nəticələrə baxanda görürük ki, ortalama istifadəçilərin yaşı 25-30 arasıdır, ən sevdikləri rəngə 8 nəfər qara, 12 nəfər isə mavi deyib, ən çox istifadə etdikləri sosial medianı əsasən “Instagram” və “Whatsapp” qeyd ediblər. Deməli, bizim personamız bu kriteriyaları özündə cəmləşdirən bir şəxs olacaq. Bu məlumatlar əsasında çıxaracığımız nəticə belə olar ki, tətbiqin dizaynında əsas rəng kimi tünd rənglərdən istifadə etməliyik, dizayn edərkən istifadəçi rahatlığı baxımından qeyd olunan sosial medialardan bəzi funksiyaları əsas götürə bilərik və istifadəçi kütləmiz də gənclərdir. 

Bu üsuldan istifadə edərək istifadəçilərdən alacağımız məlumatları istədiyimiz qədər artıra bilər və aşağıdaki şəkildə göründüyü kimi daha geniş məlumatları əhatə edən persona çıxara bilərik.

 

 

III Mərhələ: İstifadəçinin Yol xəritəsi

Persona çıxardıqdan sonra personamızın məhsulu istifadə edərkən atacağı addımlardan ibarət xəyali yol xəritəsini çəkməliyik. Bu yerdə empatiya qurmaq çox önəmlidir. İstifadəçinin yol xəritəsini çəkmək və ya ingiliscə adı ilə “Customer Journey Map” (CJM) yaratmaq, özümüzü istifadəçinin yerinə qoyub onun məhsuldan nələr gözlədiyini və məhsulu istifadə edərkən qarşılaşa biləcəyi addımları vizual olaraq gözdən keçirtməkdən ibarətdir.

Məsələn: Rezervasiya tətbiqi ideyamız üçün CJM çıxartmaq istəsək, istifadəçilərin rezervasiya edərkən hansı yollardan keçməli olduğunu vizuallaşdıra bilərik. Qısaca istifadəçimizin keçdiyi yol belə olacaq: 

  1. Dostlarınla görüşmək üçün sosial media tətbiqlərini gəzib restoran, kafe və s. axtarmaq (çox uzun prosesdir)

  2. Hansı restorana gedəcəyinizə qərar vermək (hər kəsə uyğun restoran tapmaq çətindir)

  3. Restoranın sosial media hesablarındaki məlumatlarından nömrəsini tapmaq (əlaqə məlumatlarnı tapmaq üçün yenə də sosial media istifadə edilməlidir)

  4. Restorana zəng etmək və ya mesaj yazmaq (uzun zəng növbəsi və ya mesaja cavab gözlədikdən sonra nəhayət ki, əlaqə saxlamaq mümkün olur)

  5. Əlavə məlumatlar öyrənmək üçün administratorla söhbət etmək (restoranın dayanacağı, siqaret çəkmək üçün ayrıca zalı olub-olmadığı kimi detallar soruşulmalıdır)

  6. Rezervasiyanın qəbulu (Hansı masanın rezerv edildiyi bilinmir)

 

Digər bir nümunəyə də aşağıdaki şəkildə nəzər yetirə bilərsiniz. İstifadəçinin kinoya baxmaq üçün uyğun kino mərkəzi seçmək yolunun senarisini yaradıb, vizuallaşdırıb, həmçinin müsbət və mənfi tərəflərini də qeyd ediblər.



İstifadəçimizi tapdıq, rezervasiya zamanı onun keçdiyi yol xəritəsini analiz etdik və hansı problemləri ola biləcəyini də qurduğumuz senari vasitasilə təxmin etdik. Artıq tapdığımız problemlərin həll yollarını axtara bilərik.

 

III Mərhələ: Həll yolları axtarmaq

Bu mərhələdə əlimizdəki bütün araşdırma nəticələrinin analizi, persona, CJM və digər məlumatları toplayıb ilk başda bu yola çıxmağımıza səbəb olan problemin həll yollarını axtaracağıq. Bu həll yolu fiziki və ya rəqəmsal hər cür məhsul ola bilər. Ərsəyə gəlməsi planlanan məhsul problemə və onun həlli üsuluna ən uyğun, həmçinin istifadəçilərin istəklərinə əsasən tətbiq, sayt, alət və s. ola bilər. 

 

Rezervasiya prosesini asanlaşdırmaq barədə araşdırma edən zaman görürük ki, bizim üçün ən ideal həll yolu tətbiq yaratmaqdır. Tətbiqin interfeys dizaynını etmədən öncə araşdırmalarımızın analizləri əsasında bir neçə dizayn şablonu çıxartmaq lazım olacaq.

 

IV Mərhələ: Dizayn şablonları çıxartmaq

Dizayn şablonları yaratmaq bizim dizayna gedən yolda resurs istifadəmizi azaldıb, vaxt itkisini aradan qaldırmağa və istifadəçilərin necə bir dizayn istədiyini tam olaraq anlamağa köməkçi olan mərhələdir. 

 

Dizayn şablonu nədir?

Dizayn şablonu dedikdə tətbiqdə mövcud olacaq addımların pəncərələri, yəni hər səhifənin eskizi nəzərdə tutulur. Bu termin “Wireframe” adlanır və 2 formada olur: Aşağı səviyyəli şablon (Low-fidelity Wireframe) və Yuxarı səviyyəli şablon (High-fidelity Wireframe). 

 

Aşağı səviyyəli şablon

Aşağı səviyyəli şablon əl ilə dəftərə çəkilən ekran şəkillərindən ibarət olur. Bu şablonun məqsədi hər hansı rəqəmsal alətdən istifadəyə keçmədən öncə dizaynerin hansı detalı harada istifadə edəcəyinin, dizayndakı yazıların, loqonun, düymələrin və s. yerinin kobud formada eskizini çəkərək əslində tətbiq daxilindəki keçidləri daha aydın göstərməsidir. Aşağı səviyyəli şablon nümunəsinə aşağıdaki şəkildə nəzər yetirə bilərsiniz. 

Göründüyü kimi, şəkildə hər şey cızma-qaradan ibarətdir. Bu eynən beynimizdəki fikirləri kağıza tökməyə bənzəyir və UX dizaynerə ağlındakının necə bir dizayn olduğunu aydınlaşdırmağa köməklik edir.

 

Yuxarı səviyyəli şablon

Yuxarı səviyyəli şablonlar isə rəqəmsal alətlər vasitəsinə yaradılır. Bu alətlərə nümunə kimi “Figma” və “Miro”nu göstərə bilərik. Bu cür şablonlarda dizaynda istifadə olunacaq ikonlar, yazılar, dizayn elementləri daha aydın göstərilir. 

 

Aşağıdaki şəkildən aşağı və yuxarı səviyyəli şablonların fərqini aydın görə bilərsiniz.
 

Yuxarı səviyyəli şablon yaradılmasında məqsəd bütün dizaynı testdən keçirtməkdir. Belə ki, UX dizaynerlər aşağı səviyyəli şablonda dizaynı çəkib qərarlaşdırdıqdan sonra, bunu yuxarı səviyyəli şablon halına gətirib yenidən hədəf istifadəçi kütləsinə dizaynın istifadəyə yararlılığını ölçmək üçün test etdirirlər. 


V Mərhələ: İstifadəyə yararlılıq testi

İstifadəyə yararlılıq testi dizayn prosesinə başlamadan öncə çox mühüm mərhələ hesab olunur. Burada istifadəçilərə mövcud dizaynın nə qədər uğurlu olub-olmadığını ölçmək üçün prototip halına gətirilmiş yüksək səviyyəli dizaynlar təqdim edilir və onlardan prototip versiyanı istifadə etmələri istənilir. Yüksək səviyyəli şablonları daha interaktiv və canlı formada görüb istifadə etmək istifadəçilər tərəfindən çox sevilir və düzgün araşdırma nəticələri doğurur. Bu mərhələdə məhsul prototiplərindən də istifadə edilir.


Prototip nədir və harada edilir?

Prototip hər bir dizaynın rəqəmsal formada interaktiv istifadə edilməsinə icazə verən alətlərdə hazırlanmış bir vasitədir. Prototip heç bir tətbiq yükləmədən məhsulu dizayn prosesindəykən istifadə etməyimizə imkan verir. Bu həm dizaynerlərin dizayndakı əskik-artıq, mənfi və müsbət tərəfləri görməyinə köməklik göstərir, həm də istifadəçilərin hansı addımlarda çətinlik çəkdiklərini anlamaqda köməklik göstərir. Prototipləri hazırlamaq üçün “Figma” və “Invision” kimi rəqəmsal platformalardan istifadə olunur. 

Prototiplərin işləmə prinsipini qısaca izah edək: məhsul dizaynının yüksək səviyyəli şablonunda mövcud olan hər hansı düyməyə istifadəçi toxunduğu zaman tətbiqlərdə necə yeni bir səhifəyə keçirsə və ya yeni bir addım baş verirsə, prototip versiyada da eynisi baş verir. Və beləcə istifadəçilər bu addımdan razı və ya narazı olub-olmadıqlarını bildirə bilirlər.

 

Prototiplərin daha geniş kütlə tərəfindən yoxlanılması üçün “Maze” kimi ödənişli bir çox alət mövcuddur. Ödənişsiz üsul isə “Figma” kimi bir platformada hazırladığınız prototipin sadəcə linkini paylaşaraq istifadəçilərin sizə istifadə etdikdən sonra fikirlərini bildirməsini istəmək ola bilər. Ya da zamanınız varsa, istifadəçilərin bəziləri ilə görüşüb onlardan prototipi yoxlamalarını istəyə bilər və müşahidə nəticələrini özünüzdə qeyd edə bilərsiniz.

 

VI Mərhələ: Dizayn prosesinə başlamaq

İstifadəçilər yüksək səviyyəli dizaynın prototipindən məmnundurlarsa, artıq təmamilə interfeys dizaynına, yəni UI prosesinə başlamaq olar. Bu proses zamanı fikir almaq üçün digər dizaynerlərin işlərindən də ilhamlana bilərik. “Behance”, “Dribbble”, “Pinterest” kimi platformalarda yerləşdirilmiş dizaynlardan sizin tətbiqə faydalı olacağını düşündüklərinizi seçib, öz dizaynınıza inteqrasiya edə bilərsiniz. Bu mərhələdə gördüyünüz dizaynların eynisini etməmək çox önəmlidir. Sizə özəl məhsul çıxarmaq bir yana, müəllif hüquqlarını da pozamamalıyıq. Dizayn təmamilə sizə aid olmalıdır. Təbii ki, hərkəs tərəfindən istifadə olunan başlıca dizayn tərzləri və elementlərini istifadə etməkdə heç bir problem yoxdur, ancaq çox fərqli və qeyri-adi, istifadəçilərin öyrəşmədiyi dizaynlar etməkdən də qaçmaq lazımdır.


 

Artıq əlinizdə bütün məlumatlar da olduğuna görə, “Figma” və ya “Adobe XD” ələtlərindən birində dizaynınıza başlaya və yekunlaşdıra bilərsiniz. Artıq UI prosesini bitirdikdən sonra geriyə sadəcə dizaynın proqramlaşdırma tərəfi qalır. Proqramlaşdırma tərəfi də bitdikdən sonra məhsulunuzu rahatlıqla istifadəyə verə biləcəksiniz.

 

VII Mərhələ: Məhsulu istifadəyə vermək

Çooooox uzun bir prosesin sonunda, nəhayət ki, xəyali rezervasiya tətbiqimiz istifadəyə verə bilərik! Artıq istəyən hərkəs telefonuna yükləyib rahatlıqla rezerv edə biləcək… 

Elə bildiniz ki, burada qurtardı? Əlbəttə ki, yox! :) Hələ təzə başlamışıq, amma qorxmayın. Bundan sonraki proses, əlbəttə ki, bütün mərhələlərdən daha rahat irəliləyəcək. Çünki artıq əlimizdə kifayət qədər məlumat var və artmağa da davam edir.

Hər nə qədər çox informasiyaya sahibi olsaq da, istifadəçi və bazar araşdırması heç zaman yekunlaşmır. Daimi olaraq istifadəçi istəklərinə uyğun tətbiq daxilində yeniliklər etmək, istifadəçilərin tətbiqdən uzaqlaşmaması üçün çalışmaq, onları daim xoşbəxt etmək lazımdır. Buna görə də araşdırma, test, dizayn mərhələləri heç zaman təmamilə sonlanmır. Bazar araşdırması isə periodik olaraq edilməlidir, çünki statistika çıxarılması məhsulun gələcək hədəfləri üçün çox önəmlidir. Unutmayın ki, məhsulunuz var olduqca UX prosesi heç bitmir.

Bu dəfə də UX mərhələləri və onların xırdalıqları haqqında danışdıq. Ümid edirik ki, bu proseslərə şahid olduqdan sonra UX dizaynerləri sevib onları qucaqlayacaqsınız. :’)

 

Biz də sizi sevirik. Hələliiik 🙋🏻

 

 

Yazını necə dəyərləndirərdiniz?

Yazarlarımız arasına qoşul!

200+ nəfərdən ibarət böyük bir komandayıq! Xidmətlərimizə isə yeni startaplardan tutmuş, böyük müəssisələrədək bütün bizneslər üçün məhsul dizayn etmək, proqram təminatı yaratmaq və yaradıcı marketinq həlləri tapmaq daxildir.

Əlaqə

Digər yazarlardan

Xidmətlərinizi yenidən dizayn edək

Hər bir layihəyə fərdi yanaşaraq müştərilərimizin və onların müştərilərinin xüsusi ehtiyaclarını qarşılayacaq həllər dizayn edirik.

Müraciət edin