İstifadəçi təcrübəsi 16 dəqiqə

Emosional dizayn: istifadəçi təcrübəsinə emosiyanın təsiri

Emosional dizayn: istifadəçi təcrübəsinə emosiyanın təsiri

Emosional dizayn istifadəçi təcrübələrinin araşdırılması zamanı əldə olunan nəticələrdən yola çıxaraq hazırlanmış, istifadəçilərin emosiyalarını hərəkətə keçirmək üçün istifadə olunan dizayn üsuludur. Daha sadə formada izah etsək, “İstifadəçilərdə dizayn vasitəsilə emosiya yaratmaq” ifadəsi, yəqin ki, daha düzgün olar. 

Gəlin bu ifadəyə daha geniş nəzər yetirmək üçün ağıla elə ilk gələn sualı cavablamaqla başlayaq.  



İstifadəçilərdə emosiya yaratmaq bizə nə üçün lazımdır?

Məlumdur ki, hər məhsulun hekayəsi, məqsədi, necə deyərlər, “şəxsi kimliyi” var və bunların hamısı istifadəçilərdə məhsula qarşı emosiya yarada biləcək amillər hesab oluna bilər. Əslində, istifadəçilərdə emosiya yaratmaq üçün şərt deyil ki, məhsulumuzun mütləq qeyri-adi hekayəsi olsun. Burada önəmli olan məhsulun hal-hazırkı istifadəçilərini və potensial istifadəçilərini doğru araşdırıb, onlarda necə emosiya yarada biləcəyimizi öyrənməkdir. 

Araşdırmalar göstərir ki, istifadəçilərdə hiss etmələrini istədiyimiz və ya elə özlərinin hiss etmək istədikləri emosiyaları emosional dizayn ilə oyada bilərik.

İstifadəçilərdə emosiya yaratmaq dediyimiz zaman, təbii ki, söhbət müsbət emosiyadan gedir. İstifadəçilərdə müsbət emosiya yaratmaq məhsulun gələcəyi üçün önəmli faktordur və istifadəçinin ərsəyə gələn məhsul ilə emosional bağlılığının yaranmasına səbəb olur. Məhsul ilə emosional bağlılıq hiss edən istifadəçinin məhsulu istifadə etmə istəyi artır. İstifadə edən zaman onlarda müsbət hisslər oyadan məhsulu istifadəçilər unutmur və əsasən o hissi yenidən yaşamaq üçün eyni məhsulu təkrar istifadə etməyə yönəlirlər. Həmçinin, markanın bir məhsuluna müsbət emosiya və bağlılıq hiss edən istifadəçilər həm markaya qarşı, həm də onun digər məhsullarına qarşı müsbət fikirlərə sahib ola bilirlər. Aydındır ki, bu istifadəçilər artıq qazanılmış, daimi istifadəçiyə çevrilir.

Sual yarana bilər ki, bəs məhsul istifadəçilərdə müsbət hisslər oyatmasa nə olar? 

Belə hallar  markanın istəyi daxilində ya da təbii şəkildə baş verə bilər. Gəlin mövzunu daha yaxından araşdıraq.

İstifadəçilərdə qəsdən mənfi emosiya yaratmaq

Bəzən marketinq taktikası kimi istifadəçini qıcıqlandıraraq məhsulda maraq oyatmaq da mümkündür. Bu metod son zamanlarda bəzi markalar tərəfindən xüsusilə çox istifadə edilir. Səbəb isə, yəqin ki, istifadəçiləri qıcıqlandırıb mənfi emosiya yaratmağın məhsul ilə bağlı müsbət hiss, emosional bağlılıq yaratmaqdan daha asan olmasıdır. Necə deyərlər: pis xəbər tez yayılır.

Marka dəyərini nəzərə aldıqda isə ortaya bir sual çıxır: mənfi emosiaları oyanmış istifadəçilər məhsul üçün faydalıdırmı? Düzü, bizim cavabımız “xeyr” olardı. Ona görə ki, siz bu yol ilə öz məhsulunuzu istifadəçilər tərəfindən daha çox istifadə olunan yox, sadəcə yaddaqalan edə bilərsiniz. Bu isə markalar üçün xoşagələn hal deyil. Bir məhsulu mənfi emosiya yaratmış markanın digər məhsullarına da (bəlkə də istifadəçi təcrübəsi baxımından daha yaxşı düşünülmüş məhsullar belə) istifadəçilər şans verməkdən imtina edə bilir.

“İnsanlar onlar üçün nə etdiyinizi yox, daha çox onlara necə hiss etdirdiyinizi xatırlayır.”

Bu qədər emosional dizayndan danışdıq. Haqqlı olaraq soruşa bilərsiniz ki, ümumiyyətlə, bu emosional dizayn necə yaranıb? Elə isə bir az da işin texniki tərəfinə nəzər yetirək. 

Emosional dizaynda Norman modeli

Donald Norman, amerikalı araşdırmaçı, Kaliforniya Universitetində “The Design Lab”ın direktoru, “Emotional design: Why we love (or hate) everyday things ”  adlı kitabın yazarıdır. Elə dizayn dünyası da emosional dizayn ilə  ilk dəfə 2003-cü ildə Normanın kitabı sayəsində tanış olmuşdur. O, öz kitabında istifadəçilərin vizual təcrübələrini 3 fərqli emosional dizayn səviyyəsi ilə göstərib. Bu səviyyələr:

İnstinktiv: İstifadəçinin dizaynla ilk tanışlığını, məhsulu istifadə etmədən belə öncə yaranan ilk təəsüratını ifadə edir. Bu səviyyə dizaynın daha çox gözə görünən və estetik tərəfinə fokuslanır. Norman bu səviyyədə iddia edir ki, istifadəçidə emosiya yaratmaq üçün gözə xoş gələn rəng, tekstura və digər faktorları eyni anda istifadə etmək düzgün nəticə verir. Yaxşı dizayna malik məhsullar istifadəçilərə yaxşı hiss etdirir.

Davranışa əsaslanan: Bu səviyyə dizayndan istifadə edərkən istifadəçinin təcrübəsinə fokuslanır. Bu səviyyədəki yaxşı dizayn rahat və istifadəyə yararlı, istifadəçi mərkəzli olmalıdır. Bu isə istifadəçi təcrübəsinin düzgün araşdırılmasını tələb edir və, ümumiyyətlə, bu səviyyəyə görə hər şey araşdırma etməklə başlayır.

Reflektiv: Bu səviyyədə isə istifadəçinin dizayn, marka və ya məhsul haqqında nə hiss etdiyini və özünün sosial, mədəni, şəxsi dəyərləri ilə örtüşüb-örtüşmədiyini analiz edilir. İstifadəçi məhsul ilə emosional, dərin bağlılıq qurub onu günlük həyatının parçasına çevirir. 

Gördüyümüz kimi hər 3 səviyyə istifadəçi təcrübəsində fərqli nüanslara toxunur. Kitabda hər 3 səviyyənin də məhsulu istifadə edən istifadəçilər tərəfindən təcrübə edildiyindən və buna görə də istifadəçi mərkəzli dizayn edərkən hər üçünün nəzərə alınmasının vacibliyindən bəhs edilir. 

Norman modelindən də danışdığımıza görə, əsas məsələyə keçə bilərik.

Dizaynı necə emosional etmək olar?

Artıq bizə məlumdur ki, dizayn prosesinə keçmədən öncə düzgün istifadəçi araşdırması etməliyik. Gəlin düşünək ki, əlimizdə potensial və ya hazırki istifadəçilərimizin araşdırma nəticələri var. Növbəti addımımız nəticələrin müzakirəsi olmalıdır. Bu nəticələri ələkdən keçirtməmiş o dəqiqə məhsul dizayn edib bazara çıxartmaq nə dərəcə uğurlu alınar? Bizim fikrimizcə, tələsik ərsəyə gələn hər proses sonda sadəcə uğursuzluğa səbəb olur. Ona görə də araşdırma etmədən öncə və ya araşdırma nəticələri əlimizdə olsa belə, söhbət emosional dizayndan gedən zaman aşağıdaki 2 sual ətrafında müzakirə edilməsindən yanayıq:

  1. İstifadəçilərinizdə hansı emosiyanı oyatmaq istəyirsiniz? (Araşdırma edilmədən öncə və sonra) 

  2. İstifadəçiləriniz hansı hissləri yaşamaq istəyir? (Araşdırma nəticələri məlum olduqdan sonra)

Gəlin hər sualı ayrıca nəzərdən keçirək.  

İstifadəçilərdə hansı emosiyanı oyatmaq istəyirsiniz?

Ərsəyə gələn məhsulun istifadəçidə yaratması gözlənilən hiss araşdırma edilmədən öncə, hələ fikir halında belə fərziyyə kimi önə sürülə bilər. Hətta məhsulun yaranma səbəbi bununla əlaqəli belə ola bilər. Əgər sizin xüsusilə qarşıya qoyduğunuz hədəfiniz varsa ki, məsələn, “mənim istifadəçim bu məhsulu istifadə edən zaman özünü çox rahat hiss etməlidir” bu zaman siz rahatlığı ön plana qoyaraq dizayn prosesinə başlamalısınız.

Bəzi məhsullarla bağlı isə proses fərqli irəliləyə bilər. Bunun çox zaman rəqəmsal yox, fiziki məhsullar üçün belə olduğu fikrindəyəm. Məsələn, A markalı şaftalı notalarının öndə olduğu ancaq ədviyyatlı parfüm, bir də B markalı yenə şaftalı notalarının öndə olduğu, amma vanil qoxan parfüm düşünək. Sizin fikrinizcə, bu iki parfümün istifadəçilərdə təxmini oyatmalı olduğu emosiya hər ikisi üçün eynidirmi? Baxmayaraq ki, şaftalı notalıdırlar, ikisinin verdiyi emosiya fərqli olmalıdır. Buna görə də fiziki məhsulun rəqəmsal marketinqini edən zaman dizayn prosesində seçdiyiniz cümlələr və onların tərzi, şrifti, dizayndaki yeri və digər elementlərə qarşılıqlı əlaqəsi çox söz deyir. 

İstifadəçiyə daha “soft” (yumşaq) hisslər yaşatmaq üçün dizaynda seçdiyiniz cümlə və elementlər qulağa daha yumşaq gələ və gündəlik tərzə yaxın ola bilər. İstifadəçiyə daha güclü, cazibədar və bir az da eqolarına yönəlik hisslər yaşatmaq istəyirsinizsə, bu zaman dizaynda daha tünd rənglər, net cümlələr, gözə çarpan detallar istifadə etmək olar.

Ancaq bəzi hallarda böyük istifadəçi kütləsinə məhsulu eyni formada təqdim etmək eyni emosiya yaratmaya bilir. Bu zaman aşağıdaki sual meydana çıxır:

İstifadəçiləriniz hansı hissləri yaşamaq istəyir?

Hər nə qədər istifadəçi araşdırması zamanı ortaq bir nəticəyə gəlmək barədə danışsaq da, bu, hər zaman bu qədər asan bir proses olmur. Xüsusilə də nəhəng istifadəçi kütləsi olan markalar üçün keçərlidir. Çünki insanların psixologiyası və hadisələr qarşısındaki reaksiyası çox fərqlilik göstərir.
 

Misal üçün, 100 nəfərlik istifadəçi qrupunu düşünəndə ortaq bir strategiya qurmaq daha asan proses olsa da, söhbət minlərlə, yüz minlərlə istifadəçidən getdikdə iş qəlizləşir. Qısası, say artdıqca, emosiyaları idarə etmək də çətinləşir. 

Bu zaman istifadəçi araşdırması nəticəsində əldə olunan fərqli növ istifadəçi qruplarına fərqli strategiya müəyyən edərək eyni məhsula cəlb etmək mümkündür. Əgər rəqəmsal məhsuldan söhbət gedirsə, istifadəçinin davranışlarını analiz etməsi üçün süni zəka köməyimizə çata bilər. Bunun ən böyük nümunəsi kimi “Netflix”ə nəzər yetirək. 

“Netflix”, öz rəqəmsal platformasında bəzən eyni, bəzən isə fərqli istifadəçilərə hər dəfə fərqli film afişası göstərərək onların diqqətini filmə cəlb etməyə çalışır. Platformanı yetəri qədər istifadə etmiş köhnə istifadəçilərin süni zəka ilə hansı tip film afişalarına sahib filmlərə daha çox baxdıqlarını aydınlaşdırıb, yeni çıxan filmlərin o tipli afişalarını həmin istifadəçilərin qarşısına çıxarır. Beləcə, istifadəçilərdə həmin filmə qarşı maraq oyadır və platformada vaxt keçirtməsinə səbəb olur.

Daha aydın anlaşılması üçün aşağıda yerləşdirdiyimiz “Wednesday” serialının bir neçə afişasına nəzər yetirə bilərsiniz.



İnanırıq ki, artıq emosional dizayn üçün nələrə nəzər yetirməli və hardan başlamalı olduğunuzu bilirsiniz. İndi isə emosional dizayn edərkən ilhamlana biləcəyiniz bəzi nümunələrə nəzər yetirək.

Emosional dizayn nümunələri

Dizaynlarınızın istifadəçilərdə emosiya yaratmasını istəyirsinizsə, bir neçə taktikadan ilhamlana bilərsiniz. 

İstifadəçilər üçün hədəflər müəyyənləşdirmək

Böyük ehtimal siz də öz istifadəçi təcrübələrinizdə mobil tətbiqlərin daxilində yerləşdirilmiş müəyyən müddətlik və ya ümumi seçilmiş hədəfləri tamamamlamağınızı istəyən dizayn nümunələri ilə rastlaşmısınız. İstifadəçi qarşısına hədəf qoymaqda məqsəd, əslində, psixologiyada natamam olanı tamamlamaq emosiyasından istifadə edərək istifadəçilərin mobil tətbiqdən istifadəsinin müddətini artırmaqdır. Misal üçün, “LinkedIn”də istifadəçinin məlumatlarını tam doldurması üçün yerləşdirilmiş hədəfə nəzər yetirək:


Şəkildən də göründüyü kimi, tədbiq istifadəçidən 7 addımın hamısını doldurmağını istəyir. İstifadəçinin bunu edəcəyi halda ona ulduz təqdim edərək yeni səviyyəyə keçəcəyini və tədbiq daxilində profilinin digər şəxslər tərəfindən görünmə ehtimalının çox olacağını iddia edir. 

Dizaynla istifadəçi arasındaki kiçik qarşılıqlı əlaqələrdən istifadə etmək

İngilis dilində “Micro-interactions” adlanan bu dizayn tərzi xüsusilə son illərdə demək olar bütün növ rəqəmsal məhsullarda istifadə olunur, istifadəçilər tərəfindən çox sevilir və müsbət qarşılanır.  Burada məqsəd istifadəçiyə daha yaxşı təcrübə yaşatmaq üçün dizaynda qısa yollardan və animasiyalardan istifadə etmək, bəzən isə hər ikisini birləşdirərək eyni anda istifadə etməkdir. Bir neçə nümunəyə nəzər yetirək:

  • Paylaşımları 2 dəfə klikləyərək bəyənmək

İllərdir mövcud olan və sosial (və ya digər) platformalarda qarşımıza çıxan bu funksinallığa hamımızın əli öyrəşib. Hətta artıq heçkəs “bəyən” işarəsini seçərək bəyənmir desək, yəqin yanılmarıq. 



  • 3D toxunuş (3D touch)

“Apple” şirkətinin 2016-cı ildə iOS 9 ilə birlikdə önə sürdüyü “3D toxunuş” xüsusiyyəti istifadəçilərdə müsbət təcrübə yaratmağı bacarıb. Elə buna görə də hələ də istifadə edilir. Hətta öncələr daha az tədbiqdə istifadə edilirdisə, indi bu xüsusiyyətdən istifadə edən tətbiqlərin sayı artmaqdadır. 

3D toxunuş istifadəçilərin uzun yollardan həll etmək məcburiyyətində qaldıqları hər hansı əməliyyatı daha qısa yoldan həll etməyə imkan verir. Buna hər hansı proqramı silmək, dəyişiklik etmək, mesajlara daxil olmaq məcburiyyətində qalmadan baxış keçirdə bilmək, tətbiqin daxilində qısa yollar istifadə edərək prosesi qısaltmaq və dizaynı boğmadan istifadəçinin maraqlarına xidmət edə bilmək və s. aiddir. 

Bu trendə mesaja daxil olmadan, toxunuş vasitəsilə mesajları böyüdüb, görə bilməyi və fərqli funksiyaları tamamlamağı misal çəkə bilərik. 

 



Bunlar və bunlara bənzəyən xüsusiyyətlərin hər biri doğru və yerində istifadə edildiyi zaman istifadəçi təcrübəsində çox müsbət nəticələr doğurur və istifadəçilərin bu tədbiqlər ilə emosional bağlılıq qurmaqlarına səbəb olur.

  • Özəlləşdirmə xüsusiyyəti

Android əməliyyat sisteminin çox uzun zamandır tətbiq etdiyi, iOS əməliyyat sisteminə isə yeni təqdim edilən bu xüsusiyyət istifadəçilər tərəfindən çox sevilir. Bunun səbəblərindən biri insanların sadəcə özlərinə özəl, özlərinə xas, daxili dünyalarını əks etdirə biləcəkləri bir məhsula sahib olmaq istəməkləridir. Hamıda eyni olan xüsusiyyətlər çox istifadəçiyə sıxıcı gəldiyi üçün ana səhifələrini, ekranlarını, istifadə etdikləri tədbiqləri öz zövqlərinə uyğun dəyişə bilmək istifadəçilərə emosional olaraq yaxşı təsir edir.

 



Nümunələrdən də gördüyümüz kimi, hər nə qədər istifadəçilərin seçimləri limitli olsa da, yenə də onlara ümumiyyətlə özlərini ifadə edə biləcəkləri sahələr vermək istifadəçi emosiyalarına müsbət təsir edir. 

  • Rəng, illustrasiya, cümlələrin istifadəsi

Rənglər, illustrasiyalar, cümlələr ayrı-ayrılıqda istifadəçilərdə emosiya yaratmaq üçün düzgün seçilməli olan məqamlardır. Hər üçünün birgə istifadəsi isə daha təsirli olur. Məsələn, istifadəçidə sevinc hissi oyatmaq üçün sarı, çəhrayı kimi daha aydın rənglərdən, şən illustrasiyalardan və dostları tərəfindən deyilirmiş hissi verən səmimi cümlələrdən eyni anda istifadə edərək istifadəçilərdə emosiya yaradıb məhsula qarşı emosional bağlılıqlarını artırmaq mümkündür.






Bu nümunələrdə də gördüyümüz kimi, istifadəçilərə düzgün seçimlər ilə fərqli emosiyalar yaşatmaq mümkündür. Doğru rəng və illustrasiya seçimi istifadəçidə daha təsirli emosiyalar yarada bilir. Yazılar isə daha az oxunduğu və iki, üçüncü plana atıldığı üçün ciddi təsirlər yaratmaya bilər. Ona görə də seçiləcək yazıların istifadəçilər tərəfindən oxunması üçün maksimum qısa olması bizim fikrimizcə daha uğurlu seçim olar.


 

Tətbiqdə hər hansısa bir addıma başladıqdan, addımı tamamladıqdan sonra istifadəçilərin qarşısına çıxan səmimi cümlələr yerləşdirilmiş dizaynlar istifadəçilərə doğmalıq hissi verir, sanki tətbiq sadəcə bir rəqəmsal məhsul deyil, eyni zamanda onların hər gün bir yerdə vaxt keçirtdiyi dostu kimidir. Bu tip cümlələr ilə istifadəçilərin üzlərində gülümsəmə yaradıb, xoş gün yaşatmaq mümkündür ki, nəticəsində sizin məhsulunuz istifadəçilərin sevimlisinə çevrilə bilər.


 


Digər bir nümunəyə nəzər yetirək: Əsasən tətbiqlərdə profilindən çıxmaq üçün “çıxış”a basan istifadəçinin qarşısına həm bu əməliyatı səhvliklə yerinə yetirə biləcəyi üçün, həm də bəlkə son anda fikrindən daşınıb çıxmaz deyə xırda bir dizayn çıxır. Dizaynda istifadəçiyə bu addımından əmin olub-olmadığı barədə sual və 2 seçim verilir.





Gördüyünüz kimi, “Instagram” bu dizaynı yuxarıdakı formada işlədib. Burada sadəcə istifadəçiyə məlumat xarakterli seçim verilir və əlavə heç bir emosiya yoxdur. Emosional dizanda isə istifadəçinin seçdiyi addımdan əmin olub-olmadığını soruşmaq üçün daha fərqli cümlələrdən istifadə olunur. Məsələn: “Çıxmaq istədiyinizə əminsiniz?”, “Bizi tərk edirsiniz?”, “Yəni, tərbiqdən həqiqətən çıxırsınız?” tipli cümlələr istifadə edərək istifadəçiyə bir az vicdan əzabı (😁) çəkdirib tətbiqdə qalmağına səbəb olmaq mümkündür. 



Amma təbii ki, seçdiyimiz  cümlələr də istifadəçini əsəbləşdirməməli, nəyəsə məcbur etməməlidir. Yoxsa bu, müsbət emosional dizayn olmaqdan çıxır.

 

Emosional dizayna aid o qədər nümunə çəkmək mümkündür ki, yaz-yaz bitməz. Ona görə də əsas məqamları sizinlə paylaşmağa çalışdım. Ümid edirəm, emosional dizaynın nə olduğunu, necə tətbiq edildiyini və faydalarını izah edə bildim. Növbəti məqalədə görüşənədək. Hələliiikkk! ✌🏻

 

Yazını necə dəyərləndirərdiniz?

Yazarlarımız arasına qoşul!

200+ nəfərdən ibarət böyük bir komandayıq! Xidmətlərimizə isə yeni startaplardan tutmuş, böyük müəssisələrədək bütün bizneslər üçün məhsul dizayn etmək, proqram təminatı yaratmaq və yaradıcı marketinq həlləri tapmaq daxildir.

Əlaqə

Digər yazarlardan

Xidmətlərinizi yenidən dizayn edək

Hər bir layihəyə fərdi yanaşaraq müştərilərimizin və onların müştərilərinin xüsusi ehtiyaclarını qarşılayacaq həllər dizayn edirik.

Müraciət edin